گردشگری و صنایع دستی - بیانیه
- دوشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۴
- 205 بازدید
- مقالات
مجموعه مقالات و گزارشهاي نهايي
اولين كنفرانس بين المللي گردشگري و صنايع دستي
تهران – ارديبهشت 85
پژوهشكده هنرهاي سنتي، پژوهشگاه ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري
اداره كل توسعه و ترويج، معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي
معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي، سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان گيلان
خرداد ماه 1387
به مناسبت روز جهاني صنايع دستي
مترجمان:
ساسان قاسمي (معاون هنرهاي سنتي و صنايع دستي استان گيلان)
آزاده فرامرزيها
مقدمه
در ارديبهشت ماه 1385 اولين كنفرانس بين المللي گردشگري و صنايع دستي از طرف سازمان گردشگري سازمان ملل متحد، و با همت پژوهشكده هنرهاي سنتي و معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي وگردشگري در تهران برگزار شد که حاصل این برنامه انتشار مجموعه مقالات ارزشمند و بیانیه ای جهانی بود. متاسفانه مباحث این کنفرانس به صورت رسمی منتشر نشد؛ در این مجال سعی شده سخنرانی های آن کنفرانس به صورت چکیده و خلاصه شده در چند نوبت منتشر شود..
پيشگفتار
سازمان جهاني جهانگردي مراتب ارادت خود را نسبت به خوانندگان اين متون اعلام داشته و مفتخر است كه به پيوست گزارش كنفرانس بين المللي جهانگردي و صنايع دستي را كه در تاريخ 13 تا 15 ماه مي 2006 (23 تا 25 ارديبهشت ماه 85) در تهران برگزار گرديده، ارايه نمايد.
اين نشست احتمالا اولين كنفرانس بين المللي بود كه مشخصا بر موضوع ارتباط بين جهانگردي و صنايع دستي تمركز داشت. برگزاري اين جلسه محصول همكاري سازمان گردشگري سازمان ملل متحد (UNWTO) و سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ايران (ICHTO) و با حمايت يونسكو به شمار ميآيد. اعتقاد بر اين است كه اين كنفرانس تنها يك موفقيت كوتاه مدت نبوده و گشودن راهي است براي توسعه هرچه بيشتر ايجاد ارتباط بين صنايع دستي و گردشگري.
اين گزارش نهايي چكيدهاي از روند اجرا و نتايج كسب شده از كنفرانس را ارايه ميدهد. سازمان جهاني گردشگري از فرصت به دست آمده در اين نوشته استفاده نموده تا بار ديگر مخاطبان را نسبت به حد بالاي توجه خود به اين مهم مطمئن نمايد.
1. معرفي
كنفرانس بين المللي جهانگردي و صنايع دستي كه در تاريخ 13 تا 15 ماه مي 2006 (23 تا 25 ارديبهشت ماه 85) در تهران برگزار شد، اولين كنفرانس سازمان جهاني گردشگري سازمان ملل متحد (UNWTO) و احتمالا اولين نشست بين المللي بود كه مستقيما و مشخصا به مسئله پيوند بين جهانگردي و صنايع دستي ميپرداخت.
جهانگردي صنعت شماره يك در قرن بيست و يكم و صنايع دستي يكي از مهمترين فعاليتهاي به سرعت در حال رشد است. اين دو در كنار هم تركيبي قدرتمند و منطقي ميسازند. اين كنفرانس تاريخي و جهاني و اهميت برنامههاي متعاقب آن، انگيزشي براي آميزش طيف گستردهاي از اهداف UNWTO شامل كاهش ميزان فقر، ايجاد شغل و مسائل زنان ايجاد نمود. كنفرانس از طرف يونسكو مورد حمايت قرار گرفت، نهادي كه مسئول پيشرفت نقش فرهنگي و اجتماعي-اقتصادي صنايع دستي به طور عام و شناخت ارزش افزوده آن در روند گسترش جهانگردي به طور خاص ميباشد.
اين جلسه همچنين با حمايت بيدريغ هواپيمايي ايران (ايران اير) و سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ايران همراه بود كه ميهماننوازي گرم و برنامهريزي عالي و دقيق آنها سهم مهمي در موفقيت اين برنامه داشت. مديريت ميراث فرهنگي را معاون رئيس جمهوري ايران آقاي اسفنديار رحيم مشاعي بر عهده دارند كه حضور ايشان در كنفرانس مايه افتخار ما بود.
برگزاري اولين نشست UNWTO با چنين موضوعي در جمهوري اسلامي ايران بسيار مناسب به نظر ميرسيد. اين كشور داراي يكي از غنيترين، قديميترين و متنوعترين سنن صنايع دستي در جهان است. مهارتهايي كه در طول نسلها جريان يافته، به شهادت مصنوعاتي كه از هزاره پنجم پيش از ميلاد به دست آمده، به دوران پارسيان باستان باز ميگردد. صنعتگران و هنرمندان ايراني در تمامي زمينهها شامل سراميك، فلز، شيشه، چوب، معماري، فرش، قاليچه و غيره مشهورند. همچنانكه يكي از سخنرانان اصلي ما، آقاي ديويد اوكانر مدير بخش حمايت از صنعتگران به روشني بيان نمود: "ارتباط بنيادين بين صنايع دستي و گردشگري به خوبي در اين زادگاه باستاني بازرگاني، تمدن انساني و فرهنگ غني قابل مشاهده است. گردهمآيي در اين مكان و گفتگو درباره تجارت صنايع دستي و سفر، پيوند بين تجارت و گردشگري كه ضرورتهاي اصلي تجارت را در زير متن زندگي بومي نشان مي دهد، از اقبال خوب ماست".
2. مقاصد
صنايع دستي بخش عمده تجربه جهانگردي براي گردشگران بين المللي است. بردن يك اثر هنري زيبا و ماندگار از يك سفر لذتبخش، خاطرات شيرين آن سفر را زنده نگه ميدارد، و البته توجه اطرافيان را جلب كرده و آنها را به تجربه آن سفر تشويق مي كند. اما با در نظر گرفتن برآيند بازده ارزشمند و ايجاد فرصتهاي شغلي، پيوند بين سفر و صنايع دستي هنوز به طور كامل كشف و درك نشده و توسعه كافي نيافته است.
در پاسخ به اين مسئله، UNWTO نتيجه گرفت كه با وجود كنفرانسهاي متعدد در زمينه جهانگردي و صنايع دستي هر كدام به طور مجزا، نياز مبرم به برگزاري جلسهاي احساس ميشود كه بر موضوع گسترش همكاري بين اين دو و افزايش آگاهيها درباره اهميت صنايع دستي براي گردشگري و بالعكس متمركز شود. UNWTO معتقد است كه فروش صنايع دستي به جهانگردان ميتواند به بقاي اين سنتهاي بومي كمك كرده و با ايجاد شغل، فرصتهاي اجتماعي-اقتصادي و افزايش سطح كيفي زندگي در جوامع بومي، باعث كاهش ميزان فقر شود.
بدين ترتيب موضوع كنفرانس مستقيما با ستون اصلي برنامه كاري UNWTO كه همانا دستيابي به بالاترين حد كاهش ميزان فقر است، ارتباط داشت. كاهش ميزان فقر يكي از مهمترين مقولات دوران ما در كشورهاي در حال توسعه به شمار ميآيد، مقولهاي كه نه تنها توجه همه جانبه رهبران كشورها و دولتهايشان، بلكه تمركز جامعه مدني را طلب ميكند. UNWTO به عنوان يك نهاد متخصص در سازمان ملل، براي كمك به جامعه بين المللي در زمينه تحقق اهداف توسعه هزاره سازمان ملل متحد ايجاد گرديده كه در اين مورد خاص به كاهش ميزان فقر در جهان ميپردازد. در سال 2004، UNWTO يك نشست اداري در زمينه گردشگري فرهنگي و كاهش ميزان فقر برگزار كرد كه چالشها و فرصتهايي كه توسط جهانگردان ارايه شده و در بيانيه تاريخي Hue به اوج ميرسد را مد نظر قرار داده بود. به علاوه UNWTO بنياد ST-EP خود را نيز تاسيس نموده كه با استفاده از گردشگري به حذف فقر در كشورهاي در حال توسعه بپردازد.
3. اهداف
چهار هدف عمده اين كنفرانس شامل موارد زير است:
- آزمايش خلق فرصتهاي شغلي، افزايش حقوق و كاهش ميزان فقر از طريق گسترش پيوند بين گردشگري و صنايع دستي و بررسي راههاي به حداكثر رساندن اين عوامل، توجه بيشتر و دقيقتر به بخش آسيبپذير جامعه مانند زنان، جوانان و معلولان
- شناخت اهميت صنايع دستي بومي براي توسعه جهانگردي و بالعكس، اهميت جهانگردي به عنوان عاملي براي حمايت و حراست از مصنوعات دستي، روشهاي ساخت آنها و فرهنگ سنتي
- آزمايش مبحث مطالعاتي در زمينه توليد و بازاريابي صنايع دستي مرتبط با گردشگري و طرح دروسي در اين زمينه با توجه به عواملي مانند:
- تكنولوژي توليد و انواع گوناگون طراحي
- موارد مختلف اقتصادي و مديريتي توليد
- راههاي بازاريابي و روشهاي افزايش فروش مصنوعات دستي به گردشگران
- تعريف راهكارها و ابزارهاي عملي براي دولتمردان و دست اندر كاران بخش خصوصي به منظور توسعه بخشيدن به ارتباط بين توليد صنايع دستي و گردشگري، شناسايي نقش ارتباط بين دستگاههاي دولتي، ساكنان بومي و صنعت گردشگري وارد شده به محل و بالاخره منابع بيروني اقتصادي و مساعدتهاي فني
لازم به ذكر است كه اهداف اين كنفرانس كه در بالا ذكر شد همگي كاملا عملي هستند. با مساعدت طيف وسيعي از كارشناسان و متخصصان ماهر ميتوان پاسخهاي مناسبي براي سوالات كليدي زير پيدا کرد:
- چگونه فرصتهاي ايجاد شده ميتواند مزاياي اقتصادي را در جوامع بومي افزايش داده و همچنين كسب درآمد ارز خارجي از فروش صنايع دستي به گردشگران را به حداكثر برساند؟
- چگونه كيفيت و اعتبار مصنوعات دستي بومي ميتواند به افزايش توليد آن كمك نموده و آن را از خطر توليد ماشيني با كيفيت پايين حفظ نمايد؟
- چگونه بخشهاي جهانگردي و صنايع دستي ميتوانند با همكاري با يكديگر داراييهاي فرهنگي كشور ميزبان را افزايش داده و به حمايت از سازندگان بپردازد؟
- چگونه اقتصاد منفي و برخورد فرهنگي جهانگردي ميتواند بر توليدکنندگان آسيب پذير بومي و اجتماعشان تاثير گذارد؟
در اين كنفرانس مهم دورنماي يك همكاري قابل توجه بين جهانگردي و صنايع دستي در چارچوب كاهش ميزان فقر مورد بررسي قرار گرفت، و نخستين قدم موثر در زمينه روند تعريف راهكارها و ابزار عملي مربوط به بخشهاي دولتي و خصوصي برداشته شده و نقش ارتباط بين دستگاههاي دولتي، ساكنان محلي و گردشگران خارجي، منابع بيروني اقتصادي و مساعدتهاي تخصصي شناسايي شد.
4. برنامه
در ادامه بحث مقاصد و اهداف، UNWTO، ICHTO و يونسكو يك تيم قوي از سخنرانان و نمايندگان بين المللي حرفهاي از ميان كارشناسان ارشد دولتي، صاحبان مشهور صنايع، دانشگاهيان و نمايندگان بخش خصوصي تشكيل دادند. براي آغاز برنامه سخنراني جامعي از طرف نماينده مدير عامل UNWTO ايراد شده و سپس پيامد خوشامدگويي از طرف معاون رياست جمهوري اسلامي ايران قرائت شد.
برنامه تخصصي كار كه توسط آقاي دكتر حسن شفتي برنامهريزي شده بود با دو سخنراني كليدي آغاز شد. نخستين آنها را رئيس پشتيباني و توسعه جهانگردي UNWTO آقاي يوجينو يونس ايراد كردند. گفتار ايشان بيشتر بر پتانسيل موجود در تركيب گردشگري-صنايع دستي در همكاري با اهداف پايهاي UNWTO در كاهش ميزان فقر متمركز بود، و سه چالش/فرصت كليدي زير را معرفي نمود:
- كيفيت و طراحي
- راهكارهاي بازاريابي
- مسئوليتپذيري اجتماعي صنعت گردشگري در استفاده از صنايع دستي بومي
دومين سخنراني توسط آقاي ديويد اوكانر مدير بخش «حمايت از صنعتگران» انجام شد كه اصرار داشتند مخاطبانشان به جاي استفاده از واژه بدآهنگ Handicrafts از واژه Handcrafts استفاده نمايند، ايشان به روشني فوايدي را كه صنايع دستي براي اقتصاد و حفاظت از ميراث فرهنگي دربردارد، طرحريزي كردند. سپس به دادن اطلاعات ارزشمندي در زمينه انتظارات از گردشگران، توصيههايي درباره چگونگي كمك به توليدکنندگان براي همساز شدن با بازار گردشگري و شناسايي كليد نقشهاي بخش خصوصي، سرمايهگذاران شخصي، دولتمردان و جوامع دانشگاهي پرداختند.
سه جلسه مهم تخصصي به شرح زير است:
جلسه اول: نقش جهانگردي و پتانسيل آن در برانگيزش توليد صنايع دستي
جلسه دوم: فرصتهاي همكاري و اهداف وسيعتر در خصوص كمك صنايع دستي به كاهش ميزان فقر و گردشگري فرهنگي
جلسه سوم: ملاحظات عملي كليدي: چگونگي دستيابي به بازار موفق صنايع دستي و توزيع آن
طيف بسيار گستردهاي از عناوين مختلف درون اين سه جلسه تخصصي به چشم ميخورد، براي مثال:
- طبقه بندي كيفي، سيستم نشان كيفيت كه در كشورهاي ASEAN آغاز شده و توسط يونسكو براي استفاده در سراسر جهان برگزيده شده است
- شاخص صحيح گردشگري صنايع دستي (Crafts Tourism) كه اين نيز توسط يونسكو آغاز شد
- مسابقه سالانه صنايع دستي در جمهوري كره و وب سايت صنايع دستي
- پروژه يك دهكده، يك محصول (One Tambon One Product) كشور تايلند
- جشن يك ماهه صنايع دستي در كشورهاي آسهآن
- موزه Theme در چين و موزه Ecomuseum در كانادا
- جايزه Inventpreneurial و وامهاي كم بهره در سيشل
- جهانيسازي و تغييردهي
- بهترين تمرين بازاريابي و توزيع
- احياي دوباره يك جريان طراحي در بوسني و هرزگوين
همچنين كارشناسان ايراني چهار نمونه جالب ارايه كردند كه بينشي همه جانبه درباره تكنيكهاي صنايع دستي بومي و تاريخي آنها در ايران به شركت كنندگان در كنفرانس ميداد.
5. نتايج
توافق روشني در زمينه منافع گسترده بازار صنايع دستي براي گردشگران وجود داشت كه مهمترين آنها به شرح زير است:
- مشاركت براي توسعه اجتماعي-اقتصادي و كاهش ميزان فقر در جوامع بومي
- افزايش ميزان استخدامات و دستمزدها براي افرادي كه اغلب در حاشيه اقتصاد بومي قرار ميگيرند، مثل زنان، افراد معلول و ساير بخشهاي ضعيف جامعه
- ايجاد فرصت شغلي براي طبقه كشاورز جامعه كه در زمان تعطيلات فصلي مكمل درآمد آنها قرار گيرد
- كاهش مهاجرت روستانشينان به شهرها
- توانايي متعهد ساختن جوامع نسبت به يكديگر و تلاش در راه ماندگاري سنتهاي بومي در نتيجه حفظ ميراث فرهنگي و گونههاي مختلف آن
- نقش صنايع دستي معتبر و مرغوب در كاهش ميزان صادرات غير قانوني عتيقه
تهديداتي نيز عليه گسترش فروش صنايع دستي به گردشگران برشمرده شد، شامل:
- ضعف همكاري و آموزش
- نبود دانش كافي در زمينه چگونگي موفقيت اقتصادي
- كمبود اطلاعات
- توزيع، ارايه و بازاريابي ضعيف
- طراحي نادرست محصول
- محصولات غيرتخصصي فرهنگي (مثل كلاه مكزيكي در بارسلون)
- جايگزين شدن محصولات بيكيفيت ماشيني و تقلبي
بيانيه تهران درباره صنايع دستي، گردشگري و كاهش ميزان فقر
در نتيجه بررسيهاي انجام شده در كنفرانس و با توجه به تحقيقات بيشتر كارشناسان پروژه، UNWTO بيانيه تهران در مورد صنايع دستي، گردشگري و كاهش ميزان فقر را صادر كرد. اين بيانيه در پايان جلسه به عنوان بخشي از اساسنامه پذيرفته شد. بيانيه بر فعاليتهاي دولتي، خصوصي، جوامع بومي و ساير دست اندر كاران كه ميتوانند و بايد فرصتهاي موجود در مشاركت بين صنايع دستي و گردشگري را به حداكثر برسانند، تمركز دارد. اين فعاليتها شامل موارد زير هستند:
- تحقيق در زمينه سود اقتصادي شامل خرج كردن غير مستقيم
- پژوهشهاي برانگيزاننده
- همكاري، برنامهريزي و مشاركت
- حمايتهاي مالي و غيره
- آموزش و پرورش
- بازاريابي، توزيع و توسعه محصول
- كنترل كيفي، اعتبار و طبقهبندي
متن كامل بيانيه به شرح زير است:
بيانيه تهران در خصوص موضوع صنايع دستي، گردشگري و فقرزدايي
ما، شرکتکنندگان در کنفرانس جهاني گردشگري و صنايع دستي که در تهران، جمهوري اسلامي ايران در روزهاي 23 تا 25 ارديبهشت ماه 1385 (13 تا 15 ماه مي 2006 ميلادي) برگزار گرديد،
با توجه به موارد زير:
- کنوانسيون حفاظت از ميراثهاي فرهنگي و طبيعي جهان، سال 1972؛
- توصيههاي يونسکو در خصوص حفاظت از فرهنگ سنتي و عمومي، سال 1989؛
- بيانيه جهاني يونسکو در خصوص تنوع فرهنگي، سال 2001؛
- بيانيه گردشگري فرهنگي و فقرزدايي، سال 2004؛
- بيانيه نيويورک در خصوص تجهيز گردشگري براي اهداف توسعه هزاره، سال 2005؛
خواهان تاکيد بيشتر در انجام بيانيه يوگياکارتا در خصوص فرهنگهاي ملي و گردشگري جهاني سال 1992، نکتههاي اخلاق جهاني براي گردشگري در سال 1999 سازمان جهاني گردشگري، و اهداف توسعه هزاره سازمان ملل؛
با توجه به اينکه پتانسيل شگرف بازاريابي صنايع دستي بر توريسم:
- ياريگر مسايلي چون توسعه اجتماعي اقتصادي پايدار و فقرزدايي در جوامع محلي است؛
- منجر به اشتغالزايي و ايجاد فرصتهاي شغلي براي تمامي اقشار حتي آنان که در لبههاي اقتصاد محلي قرار گرفتهاند ميشود، همچون زنان، معلولين و ديگر بخشهايي از اجتماع که تا کنون فرصت رشد نيافتهاند؛
- باعث کم شدن حجم مهاجرتهاي از روستا به شهر ميشود؛
- منجر به پيوستگي اجتماعات به يکديگر شده و به تداوم سنتهاي محلي کمک ميکند؛
- و تنوع و مواريث فرهنگي را محافظت مينمايد؛
با آگاهي از اين موضوع که بسياري از بازارهاي محلي صنايع دستي به صورتي پراکنده و محتاج به راهنمايي و وساطت هستند، و اين مورد زماني پيش ميآيد که اين صنايع دستي به فراموشي سپرده شده، به سمت کليشههاي بيمعنا سوق داده شده، يا در مورد جايگزينهاي بيارزشي که ساخت مکانهاي ديگري است غفلت صورت گرفته است، و تاثير آن ميتواند فرهنگ عمومي را بيارزش نموده، منجر به ايجاد نارضايتي در صنعت گردشگري شده و زندگي مردمان محلي را دستخوش تغيير نمايد؛
با علم بر:
- اينکه در عصر جهاني شدن بازديدکنندگان بيشتر مشتاق براي کسب تجربيات اشتراکي و موثق هستند؛
- اينکه صنايع دستي براي گردشگران، پيوندي است به يک فرهنگ خارجي که شديدا تجربه سفر آنان را بالا ميبرد؛
- اينکه خريد آنان از صنايع دستي به گونهاي تزايدي انعکاسدهنده ارزشهاي اجتماعي است و براي همين آنان در جستجوي کيفيت صنايع دستي هستند؛
با تاکيد بر مشاهدات نمونههاي حقيقي منافع دو جانبه تشريک مساعي ميان صنايع دستي و گردشگري در بسياري از کشورها، و خصوصا در جمهوري اسلامي ايران با سنتهاي غني هنري خود؛
شديدا توصيه ميکنيم:
دولتها را به:
- ايجاد تعامل و تشويق در شرکت کردن تمامي دست اندر کاران همچون تشکلهاي محلي، انجمنهاي داخلي، سازمانهاي غير دولتي و بخش خصوصي، در تمامي مقاطع توسعه گردشگري صنايع دستي، دقيقا از مرحله طرح و برنامه، تا تکميل و اجرا، نظارت، سنجش، و توزيع منافع و سودها؛
- در نظر داشتن تمامي سطوح اهميت اقتصادي بخش صنايع به انضمام سودها و منافع محرک يا غير مستقيم؛
- تشخيص نقش موثر بر قيمتهاي صنايع دستي محلي در ارتقاء افق ديد، که شديدا آنها را در فعاليتهاي بازاريابي گردشگري جهاني معرفي نموده، و فروش اين صنايع در خروجيهاي دولتي (همچون دفاتر گردشگري، موزهها)؛
- تخصيص منابع مالي و انساني کافي براي حفاظت، طراحي، توليد، بازاريابي و تبليغات صنايع دستي محلي؛
- تحقيقات کامل در مورد تعدد و تنوعشناسي صنايع محلي، نتايج بازاريابي صنايع دستي بر گردشگران، و از همه مهمتر، تحريکات، ايجاد انگيزش و سنجش گردشگران به منظور حصول اطمينان از اينکه طراحي محصول و توسعه، به همان سو و به همان اندازه مورد نظر بوده است؛
- پذيرش مسئوليت براي کيفيت و صحت محصول صنايع دستي محلي، و براي توسعه برچسبزني مناسب براي جلب اطمينان گردشگران؛
- ايجاد فرصتهاي تحصيلاتي و آموزشي براي هنرمندان، عمدهفروشان، خردهفروشان، بخشهاي گردشگري و تشکلهاي محلي براي ارتقاء سطح مهارتها و ظرفيتهاي آنان در توليد و بازاريابي صنايع دستي محلي و بالا بردن سطح آگاهي آنان براي شناخت پتانسيل فروش صنايع دستي براي ياريرساني به حل مسئله فقرزدايي و اشتغالزايي؛
- بسط يک استراتژي روشن براي توسعه فروش صنايع دستي در تمامي سطوح که به عنوان يک افق مناسب با مشورت تمامي دست اندر کاران طراحي شده باشد؛
- ايجاد رشدي دلخواه براي توليد و بازاريابي صنايع دستي با مواردي همچون برچسبهاي مجوز، کنترل کيفي، قالب حقوقي و غيره، و نيز بسط و توسعه موسسات پشتيباني؛
- ترغيب به بازسازي تشکلهاي هنري تاريخي در نزديکي سايتهاي تاريخي و باستاني مهم؛
- ايجاد و گردآوري اطلاعات تکنيکي، مالي، بازاريابي و پشتيباني موثر بر بخشهايي از تشکلهاي محلي که هنوز علاقهاي به همکاري نشان نميدهند، براي تشويق آنان به هماهنگ کردن خود با صنايع دستي به صورتي پايدار و مرتبط با تجارت و منافع عمومي موجود در جريان حضور گردشگران؛
- کمک به تهيهکنندگان صنايع دستي و مجريان تورهاي گردشگران خارجي در داخل کشور براي انتخاب بازاريابي و کانالهاي پخش به قصد حصول اطمينان از تقسيم عادلانه منافع ميان تهيهکنندگان داخلي و مجريان خارجي؛
- ارايه تسهيلات و اعتبارات خاص به هنرمندان براي تهيه مواد خام و لوازم اوليه، سرمايهگذاري و وامهاي خُرد؛
بخش خصوصي را به:
- تاکيد بيشتر بر بسط دسترسي هنرمندان به بازار رو به رشد گردشگري؛
- ترويج مشارکت با تشکلهاي محلي در توسعه توليد و فروش صنايع دستي براي حداکثر رشد منافع اقتصاد محلي؛
- در نظر گرفتن اولويت اول براي تشکلهاي محلي به قصد تقويت منابع انساني مورد نياز توليد و فروش صنايع دستي با تاکيد بر آموزش آمادهسازي محصول به اين منظور که فرصتي را براي افراد محلي جهت ورود به بخشي از اقتصاد گردشگري ايجاد کرده باشند، که خود باعث اشتغالزايي و تقويت ماندگاري هنرها و صنايع دستي خواهد شد؛
- اهميتدهي به برجستهترين و شناختهشدهترين آثار صنايع دستي محلي به طوري که کيفيت و شخصيت راستين آنها حفظ شود؛
- تقويت پيوند ميان صنايع و گردشگري به وسيله به کارگيري صنايع دستي محلي در مبلمان و دکوراسيون هتلها، چشمههاي آب معدني و رستورانها؛
تشکلهاي محلي را به:
- نقشي موثر و سازمان داده شده در روند طراحي و نظارت را به دست گيرند؛
- از طريق ايجاد ابتکارات در خصوص به وجود آوردن ظرفيتهاي اجتماعمحور، سطح دانش و مهارتها را به منظور حصول اطمينان از شراکت موثر در روند توليد و بازاريابي صنايع دستي ارتقاء دهند؛
- ارزشهاي فرهنگي و سنتهاي جاري را از طريق برنامههاي آموزشي، و فعاليتهاي تحقيقاتي و حفاظتي بازسازي نمايند؛
- به منظور حصول اطمينان از توزيع عادلانه منافع حاصل از گردشگري صنايع دستي، از خلاقيتهاي مبتکرانه اجتماعمحوري همچون تعاونيها، و همکاريهاي توسعهاي استفاده نمايند؛
- جهت يافتن جايگاهي مناسب براي پتانسيل فروش صنايع دستي جوامع خود، از جشنوارهها و مانند آنها بهره برند؛
- با بخش خصوصي براي حصول اطمينان از توسعه مسئوليتپذير که براي تمامي مردم و شرکتهاي محلي داراي منافع باشد، همکاري مجدانه داشته باشند؛
و ديگر دست اندر کاران:
- سازمانهاي غير دولتي بايد با تشکلهاي محلي از طريق ياريرساني به آنان براي دستيابي به اهداف اقتصادي و فرهنگي خودشان، همکاري نمايند؛
- آژانسهاي توسعهاي بايد پتانسيل فروش صنايع دستي به گردشگران را به عنوان ابزار اصلي فقرزدايي دريابند و برنامههاي کمکرساني خود را براي پشتيباني بخش پر اهميت فعاليتهاي توسعهاي، طراحي نمايند؛
- موسسات آکادميک بايد تحقيقات و فعاليتهاي آموزشي مرتبط با توليد محصولات صنايع دستي و فقرزدايي را به فعاليتهاي پيشين خود اضافه نمايند؛
- رسانههاي ملي و بين المللي بايد تصويري مثبت و قابل درک از اينکه صنايع دستي محلي ميتواند به عنوان يکي از مقاصد گردشگري موفق بوده و غنيسازي را، چه فرهنگي و چه اقتصادي، براي جامعه محلي به همراه داشته باشد، ارايه دهند.
تهران، 25 ارديبهشت 1385
(15 ماه مي 2006 ميلادي)
6. پيشنهادات
پيشنهادات ارايه شده در كنفرانس را ميبايست در زير متن آن مشاهده كرد، كه بسياري از سخنرانان به آنها اشاره كردند: تغيير شكل سيستم گردشگري از مفعول به فاعل. گردشگران ديگر تنها به از دور نگاه كردن و عكس برداشتن بسنده نميكنند، آنها ميخواهند هرچه بيشتر با فرهنگ بومي درگير شده و با افراد بومي معاشرت كنند. زمان، زمان علايق خاص است. گردشگران به دنبال مشاركت بيشتر و تجربيات عجيب هستند و خريد صنايع دستي براي آنها پيوندي با يك فرهنگ خارجي محسوب ميشود كه تجربه سفر آنها را شيرينتر ميكند. خريداري اين مصنوعات، ارزشهاي اجتماعي و تقاضاي كيفيت را بازتاب ميدهد و تغييري جالب توجه است از الگوي قبلي گردشگران كه صنايع دستي را فقط براي سوغات يا تزئين منزلشان خريداري ميكردند به الگوي امروز كه آنها را به عنوان يادگاري از يك سفر به خانه ميبرند. صنعت گردشگري كه خود را در جايگاه حمايت از شيوههاي زندگي مختلف در برابر اين مخاطب جهاني قرار ميدهد موفقتر بوده، بازار بزرگتري براي سهيم شدن با اكثريت گردشگران دارد و با خريد هر گردشگر سود بالاتري به دست ميآورد.
در اين زمينه مشاركت بين گردشگري و صنايع دستي معناي دقيقتري مييابد. اين ايدهاي است كه ارايه شده و اين كنفرانس به سادگي قدم اول اما بسيار مهمي در راه به حداكثر رساندن پتانسيل فروش صنايع دستي به گردشگران است.
اما مثل هميشه وقتي يك موضوع پيچيده مد نظر قرار ميگيرد، كارهاي بسيار زيادي كه هنوز بايد در راه آن انجام شود آشكار ميگردند ...
كنفرانس سال 2007
اولين پيشنهاد ارايه شده در كنفرانس، با توافق جمعي اين بود كه نبايد اجازه داد اين نشست تنها يك موفقيت كوتاه مدت باشد؛ بلكه بايد به يك رويداد سالانه تبديل شود، به شركت كنندگان فرصت دهد تا ضمن ملاقات دوباره يكديگر راجع به برنامههاي خود بحث و تبادل نظر كنند و براي برداشتن قدمهاي بعدي تصميمگيري نمايند. در جريان كنفرانس كشور تايلند داوطلب شد تا ميزبان جلسه بعدي قرار گيرد.
گروه حرفه اي بين المللي
پيشنهاد فوري بعدي كه از طرف نماينده مدير عامل UNWTO ارايه شده و توسط تمامي شركت كنندگان به امضا رسيد، تشكيل يك گروه حرفهاي بين المللي بود كه با تكيه بر پيشنهادات ارايه شده در كنفرانس به فرآوردن جزئيات و چالشهاي برنامه پرداخته، اهداف روشن و قابل اجرايي داشته باشد. از اين گروه درخواست خواهد شد گزارش عملكرد خود را در دومين كنفرانس گردشگري و صنايع دستي سال بعد تسليم نمايد.
توافق شد كه كشور ايران رياست اين گروه را بر عهده داشته باشد. ساير اعضا بايد از بخش خصوصي، تني چند از سخنرانان كنفرانس و نمايندگان جوانان انتخاب گردند- يكي از شگفتآورترين رويدادهاي كنفرانس، مشاركت جمع بيشماري از دانشجويان جوان ايراني بود، در پاسخ به اين عمل، سازمان جهاني گردشگري فرصتي به برنامه UNWTO-Iran Memorandum of Understanding and the Tourism Master Plan (اساسنامه ادراك و برنامه كلان گردشگري ايران- سازمان جهاني گردشگري سازمان ملل متحد) داد تا به خصوص در بخشهاي آموزشي به سنجش و ارزيابي در ايران بپردازد.
مضامين عمده مورد توجه گروه بين المللي
الف) پژوهش
بر طبق توافق جمعي در كنفرانس، يكي از عمدهترين دلايل كم اهميت جلوه دادن تركيب گردشگري- صنايع دستي، كمبود پژوهشهاي قوي در اين زمينه معرفي گرديد. تعداد اندكي از كشورها داراي اطلاعات لازم براي ارزيابي اهميت فروش صنايع دستي به گردشگران هستند. كمبود اطلاعات كمي و كافي براي توجيه پروژههاي صنايع دستي-گردشگري، ايجاد اهداف يا ارزيابي نتايج مشكل اساسي است.
فهرست صنايع دستي-گردشگري يونسكو
كارشناسان حاضر در كنفرانس موافقت كردند كه براي جمع نمودن برآمد اطلاعات و برآورد ميزان جمعيت صنايع دستي، بهترين نقطه آغاز فهرست صنايع دستي-گردشگري يونسكو است كه توسط ايندراسن ونكاتاچلوم از يونسكو و دومينيك بوچارت مشاور توسعه صنايع دستي در كنفرانس ارايه گرديد. پرسشنامه مقدماتي در سال 2001 به اعضاي يونسكو تسليم شده، در سال 2002 در يك كارگاه آموزشي بين المللي با موضوع جمعآوري اطلاعات در زمينه صنايع دستي و گردشگري مورد سنجش قرار گرفت. در سال 2003 پرسشنامه، به منبع اصلي يونسكو از برآمد هزينه صنايع دستي گردشگران تبديل شد.
كنفرانس اين فهرست را پذيرفت و بر سر اهميت تشويق جهاني گستردهتر براي شركت در آن توافق نمود. از آنجا كه گردشگري و صنايع دستي هر يك معمولا توسط نهادهاي مختلف اداره ميشوند، اين فهرست از نظر اعضاي كنفرانس ابزاري عالي براي تشويق برقراري رابطه هر چه پربارتر بين مسئولان مربوط به هر دو بخش به شمار ميآيد. فهرست به وضوح داراي نقش مهمي در ترويج راهكارهاي برنامهريزي، طرحهاي آموزشي، تامين مواد خام و همكاريهاي تخصصي است. همچنين ميتواند در جهت ارزيابي مساعدتهاي مالي به بخش صنايع دستي كمك فراواني به بخشهاي اقتصادي كرده و راهنماييهاي ارزشمندي به مسئولان فرهنگي ارايه نمايد.
پرسشنامه الگويي از سادگي بوده و بر انتشار نتايج آن به صورت منظم تاكيد فراوان شده است. همچنين اين پرسشنامه نقش مهمي در ترغيب كشورهاي شركت كننده، نه تنها براي پر كردن فرمها و ارسال آنها به يونسكو بلكه براي به جريان انداختن آنها در وهله اول دارد.
به علاوه پيشنهاد شد كه پژوهشهاي بيشتري براي سنجش وجوه مختلف اقتصاد در بخش صنايع دستي انجام گيرد.
پژوهش هاي برانگيزاننده
سخنرانان متعددي بر نياز درك انگيزهها و سلايق مشتريان تاكيد كردند. در صورت پذيرش ضرورت حمايت فرهنگي همه جانبه، اهميت اين نكته واضح است كه طراحي و توسعه بايد الزاما مورد تقاضا باشد. اغلب ماهيت اصلي تقاضا با تاكيد بيش از حد بر ارزاني محصول از بين رفته است. اشتباهات سادهاي نيز البته وجود داشته – مثل بازاريابي براي اجناس حجيم كه براي حمل با هواپيما مناسب نيستند.
ب) همكاري، برنامه ريزي و مشاركت
موضوع اصلي اين بحث كمبود همكاري بين ادارات يا نهادهاي مسئول گردگشري، صنايع دستي، بخش اقتصادي و فرهنگي بود. به منظور به اوج رساندن مزاياي هنرهاي دستي-گردشگري، راهكاري متمركز، مكمل و جامع، حياتي به نظر ميرسد: تشويق شركت كنندگان از تمامي اقشار شامل جوامع بومي و صنعتگران آنها، جامعه مدني، نهادهاي غير دولتي و بخش خصوصي در تمامي مراحل توسعه صنايع دستي گردشگري از برنامهريزي و طراحي تا ارزيابي و توزيع. براي دستيابي به اين راهكار، همكاري فعالانه دولتها امري ضروري به نظر ميرسد.
پ) حمايتهاي مالي و غيره
دولتها بايد در زمينه آماده كردن فضايي مساعد كه در آن هر بازار صنايع دستي كوچكي پيشرفت نمايد، كوشا باشند، مثلا به وسيله گسترش موسسات حمايتي و ارايه پروانههاي مجاز و ايجاد چارچوبهاي قانوني كاري.
از آنجا كه در كنفرانس بحث معين كردن حمايتهاي مالي و انساني از طرف دولت در تمامي زمينههاي توسعه صنايع دستي بومي از نگهداري، طراحي و توليد تا بازاريابي و تأويل مورد تاييد اعضا قرار گرفت، وجود منابع مالي كمتر مورد استفاده قرار گرفته بين المللي لازم به نظر ميرسيد. نقش نهادهاي غير دولتي (NGO) و آژانسهاي توسعه و همچنين موسسات مالي كوچك كه به صنعتگران اجازه ميدهند به سرمايه و مواد خام لازم دسترسي يابند، در اينجا مشخص ميشود. كنفرانس به اين نتيجه رسيد كه معضل اساسي آموزش هر يك از صنعتگران به منظور چگونه دست يافتن به منابع حمايتي گوناگون است. روشهاي موثر بسياري در زمينه تقابل و ارتباط بايد به كار گرفته شوند- يك وب سايت و مجموعهاي از كارگاههاي آموزشي منطقهاي از ميان موارد مختلف پيشنهاد شده، برگزيده شدند.
ت) آموزش و پرورش
آموزش و پرورش محدودهاي است كه نياز به مداخله دولت در آن به روشني قابل مشاهده است. طيف گستردهاي از موارد مختلف از مهارتهاي توليد، آموزشهاي تخصصي، طراحي، بازاريابي، آموزههايي درباره حمايتهاي موجود و زبانهاي خارجي براي صنعتگران گرفته تا نياز عمومي براي آموزش ايدهپردازان جوامع بومي درباره نيروي دروني موجود در فروش صنايع دستي براي كمك به كاهش ميزان فقر، ايجاد شغل و نگهداري از ارزشهاي فرهنگي و سنتهاي زندگي در كنفرانس مورد بحث قرار گرفتند.
فراهم آوردن اطلاعات فني، مالي، تجاري و حمايتهاي فزاينده بايد در بخشهاي نامساعد جوامع بومي هدف قرار گيرد، به اين بخشها كمك شود تا بتوانند بازار صنايع دستي خود را داير كرده و از مزاياي جريان ورود گردشگران بهرهمند شوند. تمركز بومي نكتهاي اساسي است.
ث) بازاريابي و توزيع
طبق توافق اعضا، اين حوزه محدودهاي ديگر است كه در آن سازندگان نياز مبرمي به حمايت و بهرهمندي از اطلاعات و آموزش دارند. دستيابي به پتانسيل كامل فروش مصنوعات از آنچه اكنون وجود دارد دورتر است، با توجه به ابراز علاقه گردشگران به محصولات كم نظير با قيمت معقول، فضاي پسزمينه به نظر مثبت ميآيد. از آنجا كه گردشگران علاقهاي نوظهور به خريد در سفر پيدا كردهاند، به روياي بازاريابان تبديل گشتهاند. و هربار پس از بازگشت به خانه براي شگفتزده كردن دوستان و خويشان خود، اشياء خريداري شده خود را نشان ميدهند.
چندين پيشنهاد كاملا عملي در كنفرانس ارايه شد:
- وارد كردن صنايع دستي به راهكارهاي گردشگري ملي
- نمايش صنايع دستي در فعاليتهاي بازاريابي گردشگري بين المللي، مثل برگزاري نمايشگاه از آثاري با بهترين كيفيت در بازارها
- برگزاري مسابقات رقابتي صنايع دستي در بازارها
- فروش صنايع دستي در بازارهاي رسمي (مثل دفاتر گردشگري، موزه ها)
- برانگيختن بخش خصوصي براي ترويج مفهوم صنايع دستي بومي و در عين حال حمايت از اعتبار و كيفيت آنها
- مهم ساختن صنايع دستي توسط رسانهها
- استفاده بهينه از فستيوالها و رويدادهاي مشابه در جوامع بومي براي فروش صنايع دستي
ج) توسعه محصول
اين بخش جايگاه ويژهاي در دايره بازخورد بازاريابي دارد و با بخش پژوهش برانگيزاننده مرتبط است. حوزههاي مختلف توسعه محصول به شرح زير است:
- نگهداري جوامع صنعتگري تاريخي در كنار مراكز مهم باستان شناسي و تاريخي
- گسترش اماكني كه سازندگان در حال كار قابل رويت باشند (مانند موزه Theme در استان گوئيژو چين و موزه Ecnomuseum در كانادا)
- تشويق دارندگان تورهاي مسافرتي به استفاده بيشتر از صنايع دستي در بستههاي مسافرتي خود
- گسترش خط سير صنايع دستي خاص و تبليغ آنها
- برانگيختن صنعت گردشگري به تقويت ارتباط بين صنايع دستي و گردشگري با استفاده از صنايع دستي بومي در دكوراسيون هتلها، بارها و رستورانها
- تشويق هتلداران به برپايي بازارهاي منظم و نمايش دادن سازندگان بومي در آن مكان
- براي ايجاد فضاي خريدي مطمئن و امن براي گردشگران، باز هم مسئولان محلي بايد فروشندگان غير رسمي سيار را تحت پوشش خود قرار دهند، آنها را تشويق كنند تا محصولاتشان را در مكاني مشخص و طراحي شده به نمايش گذارند
چ) كنترل كيفي، اعتبار و طبقه بندي
بحث گستردهاي درباره برخورد بين اعتبار (سنديت) محصول و ارايه آنچه مشتري خواهان آن است در جلسه وجود داشت، اما تجربه نشان داده است كه اين دو تضاد آشكار، به راحتي ميتوانند در كنار يكديگر قرار گيرند. بايد بين صنايع دستي كه براي مصرف محلي توليد شده و آنها كه براي استفاده گردشگران ساخته ميشوند، فاصلهاي روشن ايجاد كرد. «اعتبار در چشمان بيننده است» عبارتي است كه بيش از يك بار در طول كنفرانس شنيده شد. آنچه مورد توافق قرار گرفت اين بود كه براي مطمئن ساختن گردشگر و ايجاد حس اعتماد، مسئولان بين المللي، ملي و محلي بايد راههايي براي القاي مسئوليت در برابر كيفيت و اعتبار توليد صنايع دستي و گسترش دستهبندي مناسب آن كشف نمايند. طرح دستهبندي كيفي محلي (مثل نمونهاي كه در مورد سيشل گفته شد) ميتواند بسيار موثر باشد. بر فروش «بيوگرافي» هر اثر به پيوست خود آن بسيار تاكيد شده زيرا گردشگران مشتاق دانستن اين قبيل اطلاعات هستند.
سيستم نشان كيفيت يونسكو/ آسه آن
در سطح بين المللي اعضاي كنفرانس به شدت علاقه داشتند تا در زمينه سيستم نشان كيفيت، پروژهاي كه در كشورهاي آسهآن با موفقيت انجام شده و اكنون توسط يونسكو در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته، بدانند. نشان كيفيت يك مكانيزم كنترلي كيفي و ابزاري براي بازاريابي است. معيار سنجش آن بر پايه اعتبار، سنديت، انحصار، محيط و مسئوليتپذيري اجتماعي قرار دارد. كنفرانس اين پروژه را مورد تاييد قرار داده و از استفاده آن در تمام كشورهاي عضو حمايت كرد.
ح) مسئوليت پذيري اجتماعي و توان حمايتي
پس از پرداختن به تمامي اهداف كنفرانس بايد گفت همه پيشنهادات ارايه شده در بالا بايد در زير متن مسئوليتپذيري اجتماعي قرار گيرند. UNWTO در صدد دستيابي به توان حمايتي و اخلاق گردشگري است.
عوامل استخدامي و آموزشي در زمينه توليد و فروش صنايع دستي بايد در دسترس همه جوامع بومي و به خصوص بخشهاي آسيبپذير آن - زنان، جوانان و معلولان- قرار داده شود. توزيع مزاياي اقتصادي بايد بين دست اندر كاران بومي و خارجي منصفانه تقسيم شود. حقوق و سنتهاي گروههاي اقليت بايد مورد احترام قرار گيرد، به همان نسبت نهادها و سازمانهاي بزرگ اجتماعي نيز بايد به ميزان لازم حمايت شوند. نمونه جالب اين مورد «انجمن گردشگري دهكده» در چين است كه كار آن تقسيم عادلانه سرمايه ميباشد. بالاخره اين كه سنت استفاده از منابع قابل تجديد بومي بايد پرورش يافته و حمايت شود.
پيشنويس برنامه فعاليت گروه بين المللي
آنچه در اين بخش ميآيد گزيدهاي از پيشنهاداتي است كه توسط سخنرانان، نمايندگان و مديران در طول كنفرانس براي فعاليتهاي گروه حرفهاي بين المللي ارايه شد:
- توزيع گسترده گزارش كنفرانس به مسئولان ذيربط
- تشويق تمامي اعضا به وارد كردن صنايع دستي به راهكارهاي گردشگري ملي و فعاليتهاي بازاريابي
- طراحي و توزيع يك پرسشنامه به تمامي اعضا براي يافتن بهترين عملكرد، حاوي سوالاتي در حوزههاي زير:
- مشاركت عملي بين بخشهاي عمومي و خصوصي و بين بدنه منطقهاي، ملي و بومي جامعه
- پروانه دهي، حق چاپ و مساعدتهاي قانوني
- حمايتهاي ملي
- آموزش و پرورش
- بازاريابي
- توزيع
- كنترل كيفي و دسته بندي
- مسئوليت پذيري اجتماعي شامل استخدام، تقسيم عادلانه منافع و حمايت از برنامههاي ابتكاري
- انتشار نشريه اي حاوي تجربيات جديدي كه از هر پروژه به دست ميآيد
- تاسيس پايگاه اينترنتي حاوي اطلاعات مربوط به كنفرانس و پروژه مد نظر براي تسهيل برقراري رابطه بين دست اندر كاران مختلف
- تشويق همه اعضا به تشكيل يك هيئت مميزي ملي بر پايه پرسشنامه فهرست هنرهاي دستي/گردشگري يونسكو براي جمعآوري نتايج به دست آمده و ذخيره اطلاعات در UNWTO و يونسكو
- درخواست حمايت همه جانبه از سيستم نشان كيفيتي يونسكو و تفهيم برنامههاي آن به همه اعضا
- درخواست حمايت موسسات آموزشي براي پژوهش در زمينه تاثيرات فروش صنايع دستي و تحليل نيازهاي گردشگران و انگيزههاي آنان هنگام خريد اين صنايع
- تشكيل مجموعهاي از كارگاههاي آموزشي منطقهاي براي صنعتگران كه بتوانند در آنها با ساير همكاران خود در مناطق ديگر آشنا شده و راههاي بهتر دستيابي به مواد خام، سرمايه كار، كمك هزينهها و ساير مساعدتها را آموزش ببينند
- برگزاري رقابتهايي در حوزه صنايع دستي در يكي از مهمترين بازارهاي بين المللي
- تهيه گزارش عملكرد ساليانه خود و تسليم آن به كنفرانس سال 2007 در تايلند
پيگفتار
به نظر ميرسد براي پايان كلام نقل قولي از يكي از برجستهترين سخنرانان جلسه، پروفسور نلسون گرابرن از دانشگاه بركلي كاليفرنيا مناسب باشد:
«احترام و ارزشگذاري به صنايع دستي هويت ملي را تحكيم بخشيده و مردم را تشويق ميكند تا از سنتهاي خود حمايت كنند، ميراث فرهنگي خود را جاودانه سازند و كيفيت محصولات خود را در حد عالي نگه دارند. چشمپوشي از ارزش صنايع دستي، تعويض آنها با نمونههاي بيمعناي تقلبي يا نمونههاي ارزان قيمت ماشيني، تاثير اساسي بر بيارزش كردن فرهنگ مردمان داشته، آنها را نسبت به صنعت گردشگري و حتي شيوه زندگي خويش بدبين ميكند.
صنايع دستي به عنوان منبعي براي معيشت ارزشي بسيار بيشتر از سوغات دارد، صنايع دستي زبان ناطق فرهنگ بومي و منطقهاي است و به عنوان شاخصي براي ميزان ارتباط و پلي براي رسانيدن پيام فرهنگي بين ميزبان و ميهمان است.»
صنايع دستي طنين به خصوصي براي گردشگران امروزي دارد و چنانكه قصد اين كنفرانس نيز بر آن بود، پيوند بين گردشگري و صنايع دستي به خوبي آشكار شد. چالش اصلي اكنون در همكاريهاي گسترده براي بقاي اين موفقيت به دست آمده مستتر است.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
بخش اول _ گردشگری و پيوند آن با صنايع دستی
بخش دوم - صنايع دستي و ارتباط آن با جهانگردي / صنعتگران نيز سرمايه هاي شما هستند
بخش 3 - تاثيرات متقابل گردشگري و صنايع دستي
بخش 4 - گردشگری به عنوان سازمان دهنده ای برای صنايع دستی: مزایا و مضرات
بخش 5 - از بومي تا جهانی: اتصال صنايع دستی تايلند به صنعت جهانگردی
بخش 6 - جهانگردی و صنايع دستی: نوگرايی و هويت در بازار جهانی
بخش7 - صنایع دستی و جهانگردی - مشکلات و چشم اندازها
بخش8 - سنجش صنایع دستی و تأثیر آن بر گردشگری از طریق شاخص
بخش9 - استفاده موفق از صنایع دستی برای کاهش فقر و توسعه گردشگری در استان گوئیژو
بخش10 -تدوین برنامه بين المللي بازاريابي صنايع دستي در صنعت گردشگری
بخش11 - راهکارهای آسهآن در بازاریابی صنایع دستی
بخش 12 - رقابت در خريد محصولات دستی، عامل توسعه صنعت گردشگری و صنايع دستی كره
اولین دیدگاه را شما برای این آگهی ثبت کنید