ثبت ملی لیالستان

 روستای ملی بامبوبافی

صنایع‌دستی همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی و اقتصادی ایران بوده و ریشه در تاریخ کهن این سرزمین دارد. در سالیان اخیر، توجه به ثبت ملی و جهانی شهرها و روستاهایی که مهد هنرهای دستی خاصی هستند، اهمیت ویژه‌ای یافته است. این اقدام نه تنها به حفاظت از میراث ناملموس کمک می‌کند، بلکه فرصت‌های جدیدی برای توسعه پایدار، اشتغال‌زایی و جذب گردشگر ایجاد می‌کند. تاکنون، ایران با ۱۷ شهر و روستای ثبت جهانی شده (۱۴ شهر و ۳ روستا)، در صدر فهرست شورای جهانی صنایع‌دستی (WCC) قرار گرفته و ده‌ها شهر و روستا نیز در سطح ملی به ثبت رسیده‌اند. این روند از سال ۱۳۹۴ آغاز شده است. 

بامبوبافی: هنر ۱۰۰ ساله گیلان، از خیزران تا سبدهای چشم‌نواز

بامبوبافی، هنری کهن و زیبا در استان گیلان است که قدمت آن به حدود یک قرن پیش بازمی‌گردد. ماده اولیه این هنر، گیاه "نی خیزران" یا "نی هندی" است که در مناطق مرطوب و دامنه کوه‌ها می‌روید. گیاه بامبو، بسته به میزان رطوبت، حرارت و نوع خاک، در قطر و ضخامت‌های مختلف (از ۱ تا ۱۰ سانتی‌متر) و رنگ‌های گوناگون سبز، مشکی متمایل به قهوه‌ای، عنابی و زرد مایل به کرم یافت می‌شود.

تاریخچه و ریشه‌های بامبوبافی در ایران

بر اساس روایات، هنر بامبوبافی برای اولین بار همراه با تخم چای توسط "کاشف‌السلطنه" (پدر چای ایران) در اواخر قرن نوزدهم به ایران آورده شد. ابتدا از بامبو برای محافظت از مزارع چای و ساخت برخی ادوات برای فرآوری چای استفاده می‌شد، اما رفته‌رفته صنعتگران محلی به قابلیت‌های آن در ساخت محصولات دستی پی بردند. عده‌ای نیز معتقدند که صنعت بامبوبافی در لاهیجان با ورود استادی چینی به نام "ولتری" در سال‌های ۱۳۱۴-۱۳۱۶ شمسی آغاز شد که با کمک استادکارانی ایرانی به توسعه این هنر در منطقه لاهیجان پرداخت. محصولات متنوعی از بامبو مانند زنبیل، سبد، کلاه، صندلی، میز و سفره تاکنون توسط هنرمندان این رشته ساخته و به بازار عرضه شده است.

ثبت ملی روستای لیالستان؛ نقطه آغاز توسعه پایدار

اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گیلان، خبر از ثبت ملی روستای لیالستان به عنوان «روستای ملی بامبوبافی ایران» داد. این اقدام مهم در راستای حفاظت از میراث فرهنگی، انتقال دانش سنتی و ایجاد فرصت‌های تازه برای توسعه صنایع‌دستی استان صورت گرفته است.

به گفته مدیرکل میراث‌فرهنگی گیلان، رشته بامبوبافی در گیلان از انسجام و نظم خاصی در تولید، آموزش، بازاریابی و فروش برخوردار است و می‌تواند به عنوان الگویی موفق در سطح ملی و حتی بین‌المللی مطرح شود. این ثبت ملی نه تنها زمینه‌ساز تمرکز حمایت‌ها، ارتقاء کیفیت تولید و ایجاد زنجیره ارزش است، بلکه به افزایش درآمد هنرمندان و صنعتگران بومی نیز کمک خواهد کرد. همچنین، لیالستان ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به مقصدی برای گردشگری خلاق و بوم‌گردی دارد؛ جایی که کارگاه‌های آموزشی، تورهای فرهنگی و هنری و فعالیت‌های نوآورانه با محوریت صنایع‌دستی می‌تواند برگزار شود.

این ثبت ملی مسئولیت‌های تازه‌ای را نیز به همراه دارد، از جمله حفاظت از دانش بومی، جلوگیری از فراموشی مهارت‌های سنتی و معرفی گسترده این میراث ارزشمند به نسل‌های آینده.

ابعاد تکمیلی و چشم‌انداز توسعه

- اقتصادی: این ثبت ملی، فرصت‌های شغلی پایداری برای هنرمندان محلی ایجاد کرده و سهم صنایع‌دستی را در اقتصاد روستایی افزایش می‌دهد.

- فرهنگی: به انتقال دانش و مهارت‌های سنتی به نسل‌های جوان کمک کرده و بامبوبافی را به نماد هویت فرهنگی گیلان تبدیل می‌کند.

- گردشگری: لیالستان را به مقصدی برای گردشگری فرهنگی و آموزشی تبدیل می‌کند، با امکان برگزاری جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های تخصصی.

- بین‌المللی: زمینه حضور صنایع‌دستی بامبوبافی را در بازارهای جهانی فراهم کرده و این هنر را به عنوان نمونه‌ای از توسعه پایدار مبتنی بر فرهنگ به مخاطبان بین‌المللی معرفی می‌کند.

در پایان، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گیلان خاطرنشان کرد که ثبت ملی بامبوبافی لیالستان نه تنها یک افتخار فرهنگی است، بلکه نقطه آغاز مسیری تازه برای توسعه پایدار و تقویت جایگاه صنایع‌دستی ایران در سطح ملی و جهانی به شمار می‌رود.

منابع

[۱] بامبوبافی هنری ۱۰۰ ساله در گیلان - خبرگزاری میراث آریا

[۲] بامبو صنعتی دستی فراموش شده - دیدار نیوز

[۳] بامبو بافی - ایران توریسم آنلاین

[۴] بامبو بافی در ایران - سوماک

[۵] بامبو بافی - کویرها و بیابانهای ایران

[۶] صنعت بامبو بافی لاهیجان - کارآفرینی ۱۳۸۲