نخستین جلسه هم‌اندیشی

دوازدهمین دوسالانه نگارگری

این نشست در موزه هنرهای معاصر تهران، با مرور تجربیات یازده دوره گذشته و طرح چشم‌اندازهای تازه برای آینده این هنر ملی، به بستری برای بازاندیشی جایگاه نگارگری در سیاست‌گذاری فرهنگی و حضور جهانی تبدیل شد!

روز سه‌شنبه دوم دیماه ۱۴۰۴، موزه هنرهای معاصر تهران میزبان نخستین جلسه هم‌اندیشی دوازدهمین دوسالانه نگارگری بود. در این نشست، آیدین مهدیزاده، جعفر واحدی، محمدباقر آقامیری، سلیمان سعیدآبادی، مهدی خانکه، رحیم چرخی، جلیل جوکار و سمیه رمضان‌ماهی حضور داشتند. هدف اصلی، بازاندیشی جایگاه نگارگری در سیاست‌گذاری فرهنگی و ترسیم افق‌های تازه برای آینده این هنر بود.  

دوسالانه نگارگری ایران از دهه ۱۳۷۰ آغاز شد و تاکنون یازده دوره آن برگزار شده است. هر دوره، رویکردی تازه برای معرفی و بازخوانی این هنر ملی داشته است:  

- هشتمین دوره: تمرکز بر پیوند سنت و نوآوری، نمایش آثار متنوع از هنرمندان سراسر کشور.  

- نهمین دوره: توجه به نسل جوان و معرفی استعدادهای تازه در کنار استادان شناخته‌شده.  

- دهمین دوره: تأکید بر پژوهش‌های تاریخی و نشست‌های تخصصی در نقد و نظریه‌پردازی نگارگری.  

- یازدهمین دوره: با حضور گسترده هنرمندان و پژوهشگران، بازتعریف جایگاه نگارگری در هنر معاصر ایران و طرح ضرورت حضور بین‌المللی آن. 

محورهای اصلی نشست دوازدهمین دوره

- انسجام صنفی و احیای انجمن نگارگری: بازسازی انجمن به‌عنوان مرجع پیگیری مطالبات صنفی و آموزشی هنرمندان.  

- آموزش نگارگری: هشدار درباره حذف یا کم‌رنگ شدن آموزش نگارگری در هنرستان‌ها و دانشگاه‌ها، به‌عنوان خطری جدی برای آینده این هنر.  

- اقتصاد هنر و بازار جهانی: تأکید بر ضرورت بازارسازی، حضور در حراج‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی و نهادهای بین‌المللی.  

- بعد بین‌المللی دوسالانه: پیشنهاد دعوت از پژوهشگران خارجی، اعزام آثار برگزیده به رویدادهای معتبر و استفاده از دیپلماسی فرهنگی.  

- بیانیه مطالبات جامعه نگارگری: تدوین سندی رسمی برای بازتاب خواسته‌های استادان و هنرمندان تا دوره بعدی دوسالانه.  

نگاه به آینده

شرکت‌کنندگان تأکید کردند که نگارگری باید با حفظ اصالت، زبان معاصر و مخاطب امروز را نیز در نظر بگیرد. این هنر می‌تواند با بهره‌گیری از دیپلماسی فرهنگی، آموزش هدفمند و حمایت نهادی، جایگاه خود را در عرصه جهانی تثبیت کند. همچنین انتخاب دبیر آگاه و مسلط به ادبیات اجرایی، به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی موفقیت دوازدهمین دوسالانه مطرح شد.  

در مجموع این نشست، نقطه آغازین برنامه‌ریزی برای دوازدهمین دوسالانه نگارگری بوده؛ رویدادی که قرار است نه‌تنها نمایشگاهی از آثار، بلکه کنگره‌ای برای بازخوانی جایگاه نگارگری ایران در جهان باشد.

مرور تجربه‌های یازده دوره گذشته نشان داد که دوسالانه یک رویداد رقابتی پر بحث بوده است، و باید به بستری برای گفت‌وگوی ملی و بین‌المللی درباره هنر نگارگری تبدیل شود. البته نقدهایی به عوامل اجرایی و مدیریت این دوسالانه وارد بوده و هست که شاید نتواند برآورنده دیدگاه های بسیاری از هنرمندان این حوزه باشد.

جایگاه نگارگری در سیاست‌گذاری فرهنگی و عرصه جهانی تنها زمانی محقق می‌شود که دوسالانه از نقد درونی نترسد و خود را به چالش بکشد؛ یعنی نه‌تنها به بازخوانی سنت، بلکه به پاسخ‌گویی به نقدهای وارده و نیازهای معاصر و مخاطب جهانی بپردازد و حتما در سیاست‌گذاری ها نظرات و افراد جدید را جایگزین کند‌.

سخن آخر اینکه در کشورها و مناطق اطراف رویدادهایی از این دست در حال برگزاری است که البته رنگ و لعاب بیشتر و نقدهای داخلی کمتری را دارند، و چه بسا در بحث رقابت، سیاست‌گذاری و جذب هنرمند و مخاطب، ‌گوی سبقت را ربوده‌اند!