معرفی تطبیقی کتاب

«سیر تحول معرق در ایران»

اثر رضا یوسف‌خانی

این کتاب نوشته‌ی صنعتگر و پژوهشگر اردبیلی، اثری پژوهشی و آموزشی در حوزه هنرهای سنتی ایران است که با رویکردی تاریخی، فنی و تطبیقی، به بررسی سیر تحول هنر معرق چوب در ایران می‌پردازد. کتاب با هدف پر کردن خلأ منابع تخصصی در این زمینه، بر پایه پایان‌نامه کارشناسی ارشد نویسنده و با تکیه بر دو دهه تجربه عملی و آموزشی تألیف شده است.

یوسف‌خانی که تحصیلات خود را تا مقطع کارشناسی ارشد در رشته صنایع‌دستی گذرانده، در این اثر ضمن بررسی تاریخچه آموزش معرق در ایران، به معرفی ابزارها، تکنیک‌ها و شیوه‌های اجرایی این هنر پرداخته و آن را در قالبی آموزشی و پژوهشی در اختیار علاقه‌مندان، دانشجویان و هنرآموزان قرار داده است.

در بخش‌هایی از کتاب، نویسنده با نگاهی تطبیقی، هنر معرق ایرانی را با سبک‌های اروپایی marquetry مقایسه می‌کند. هنر marquetry که در اروپا، به‌ویژه در فرانسه، ایتالیا و انگلستان، از قرون وسطی تا دوره رنسانس رشد یافت، عمدتاً در تزئین مبلمان، جعبه‌ها و اشیای لوکس کاربرد داشت و بر دقت در برش و ترکیب چوب‌های رنگی تمرکز داشت. در مقابل، معرق ایرانی با ریشه‌هایی کهن‌تر، پیوندی عمیق با معماری، خوشنویسی و هنرهای مذهبی دارد و اغلب در تزئین درها، منابر، ضریح‌ها و آثار مذهبی به‌کار رفته است. این تفاوت در کاربرد و زمینه‌های فرهنگی، به هنر معرق ایرانی هویتی مستقل و غنی بخشیده است.

از ویژگی‌های برجسته کتاب، معرفی استاد شفیع بدلی، هنرمند شاخص اردبیلی در رشته مشبک دوره صفویه است که نقش مهمی در تداوم این هنر ایفا کرده است. همچنین نویسنده با اشاره به ثبت اختراع در زمینه اجرای معرق ظریف، نشان می‌دهد که این هنر نه‌تنها میراثی تاریخی، بلکه بستری برای نوآوری و توسعه نیز هست.

رضا یوسف‌خانی با بیش از بیست سال فعالیت در حوزه صنایع‌دستی، به‌عنوان مدرس دانشگاه‌های استان و برگزارکننده کارگاه‌های آموزشی شناخته می‌شود. او تأکید دارد که رشته معرق چوب ظرفیت بالایی برای اشتغال‌زایی و درآمدزایی دارد و بسیاری از هنرجویانش اکنون به‌صورت حرفه‌ای در این حوزه مشغول به کار هستند.